CHN CƠM HẾN

 

C ai ngờ đại ca Nguyễn Văn Thuận, với một giọng ni kh nặng của người đng ngoi Đồng Hới lại l Huế một nữa, Huế tri sng lạc chợ, thiếu đi ci chất Huế thật, mằn răng m dm so b셔 với ng Nội: Ưng, Cha: Nguyễn(hơi lạ, cần phải c một cuộc hỏi cung mới được). Thật l đng khi anh viết Lại nữa, nghĩ cho cng, cơm hến chỉ ngon cho những người biết đi, biết thiếu. Người,từ lu khng biết đi, lm răng biết được mn ăn ngon.Cho nn mn cơm hến hm ni, nơi đất khch qu người chỉ l một hoi niệm của qu khứ, một qu khứ được vẽ lại, một xut xoa được khơi dậy. Mời qu ACE cảm nhận tiếng lng của anh Nguyễn Văn Thuận, kha 1, qua bi viết chợt cảm hứng Chn Cơm Hến dưới đy. BBT cm ơn anh Thuận.

 

Anh/Chị qu mến,

 

 Trời hỡi lm sao cho khỏi đi

 

Mấy hm ni, mạng ykhhn bn về chuyện cơm hến, nghe sốt ruột, cho nn  xin c t lạm bn.

Tui l một người Huế chnh gốc, nhưng khng l một người Huế chnh cống, khng l fan của cơm hến.

 

Ngy ở nh, c đi lần ăn cơm hến. Qua bn ni, cũng c đi lần được cc anh chị cho ăn cơm hến, như cho ăn một mn qu hiếm, qu nhau lắm mới được mời. Ở Houston của chng ti cũng c một tiệm cơm Huế rất ngon. B chủ tiệm l chỗ quen biết từ nhiều chục năm, nn mỗi khi c nấu mn cơm hến, l ku điện thoại gọi tới ăn. Ti chỉ cn nhớ rất mơ hồ ci hương vị mn cơm hến của những ngy cn trẻ, ngồi chồm hổm bn gnh cơm, nhai xồm xon, hp xm xụp, đổ mồ hi mồ k. Cn mấy lần ăn cơm hến ở nh Trần Đon, Bửu Tn sau '75, những người rất Huế, th thưa thật khng cảm nhận được nhiều lắm ci vị ngon, của hiếm, m chỉ thầm cảm ơn ci cng sức của người nấu, dọn. C lẽ ci mn ăn của qu khứ đ chỉ ginh cho những người rất Huế, rất mệ, cn nhiều hoi niệm về Huế. Cn ti, Huế một nửa, Huế tri sng lạc chợ, thiếu đi ci chất Huế thật, mần răng m dm so b.

 

Vậy m tui vẫn cứ xin được cho lạm bn một cht về mn cơm hến, c lẽ v tui l người Vỹ Dạ, ở ci xm nằm bn t cồn Hến. (Giấy khai sanh của tui: Chnh qun: Gia miu, Ngoại trang, Thanh ha/Tr qun: lng Vỹ dạ, tổng Ngọc anh, huyện Ph vang, tỉnh Thừa thin. ng nội: Ưng...; Cha: Nguyễn...) Dạo ở Huế, ti thường về thăm B nội ti nơi đ. Nh nằm bn sng, nhn ra l thấy bạn chi lặn xc hến.  Pha sng bn t l cả một kỹ nghệ lm hến, vớt hến, luộc hến, sng hến từ sng tinh mơ. Trn bến sng cc b, cc o lũ lượt quang gnh đến mua hến, rồi gồng gnh đem cơm hến đi bn trn mọi nẻo đường.

Cho nn, c mấy điều ti biết:

 

1- Cơm hến l một đặc sản của Huế, v khng c Cồn Hến th khng c cơm hến. Điều đ đơn giản, dễ hiểu. Chỉ c Huế mới c Cồn Hến, ci cồn nổi ln giữa sng, chẻ đi con sng lm hai nhnh khoảng từ đập đ đến Dạ L Thượng. Hai bn bờ cồn, lng sng thoai thoải, nhiều ct, nước chảy lặng lờ. V từ nơi đ, sản sinh ra một loi hến, một loi hến rất nhỏ con, chỉ chuyn ngậm ct mịn, khng ngậm rong ru, v sinh sản rất mau. Ti khng cn nhớ từ bao lu, người dn bạn chi bắt đầu vớt hến, luộc hến, đi hến, xc hến lấy thịt, lấy nước, rồi bn cho bạn hng, để thm gia vị lm mn cơm hến, cung ứng cho nhm người bnh dn xứ nyvmột mn ăn đậm đ, vừa cay, vừa thm, vừa dịu, vừa rẻ tiền, vừa no bụng.

 

2- Từ xuất xứ cho đến mi về sau, cơm hến lun lun l một mn ăn bnh dn, thường chỉ bn vo buổi sng, bn cho những người dn lao động, để c chn cơm dằn lng. Ở Huế, dạo đ hnh như khng ai mở qun cơm hến, m chỉ c những gnh cơm hến.

 

Bạn chi  xc hến từ sng tinh mơ. Họ lặn xuống sng, xc ct lẫn với hến, rồi đi lấy hến. Con hến nhỏ khoảng gần một phn. Mỗi lần xc một rổ ct, sau khi sng, đi, chỉ cn được một nhm hến cả vỏ. Nhm hai người trn một ghe phải lm việc, ngụp lặn năm bảy tiếng một ngy mới c được một khoang hến cả vỏ. Họ lm việc cực nhọc, da dẻ nứt nẻ, xạm đen, mắt tot, gt chn mục nước. Hến được vớt ln, nhm người trn bờ lo lọc hến, rồi khuya lại, đun lửa, luộc hến, đi hến, xc vỏ, sng hến lấy thịt, sang nước... Hng hục như vậy, một ghe hến chỉ cn lại một nhm hến một hai k, v một ni vỏ.

 

Sng sớm tinh mơ, khi ngy vừa mới bắt đầu, bạn hng quang gnh, đổ bến từ cầu Gia hội, Đng ba, hay từ Đập đ, chợ Dinh... qua cồn mua hến v nước luộc hến. Quang gnh của bạn hng c sẵn một l lửa than, một nồi đựng nước hến, một trảy nhỏ đựng hến, một rổ cơm nguội, một hủ ruốc, ớt,.. mấy cọng rau thơm,... v một chậu nước rửa chn. V với một trang bị đơn sơ, nhưng khng thể thiếu, những gnh cơm hến được đưa đi khắp nơi, khăp xm, khắp chợ, khắp vng quen thuộc. Mỗi người c một giang sơn. Người no  cũng c một nhu cầu kiếm sống, khng ai ginh ai.

 

3- Khch ăn phần lớn thuộc nhm bnh dn, thức sớm, lao động sớm, chn ra khỏi nh với ci bụng lp kẹp. Người bn cơm hến khng gnh vo nh ai để bn. Họ ngồi ở một gc no đ, chờ khch quen tới ăn. Người ăn, ngồi bn l lửa, tm cht hơi ấm buổi sng, sưởi lng bằng chn cơm nguội, hm ấm bằng cht nước hến đang si, trộn với cht rau, nửa muỗng hến, cht rau, ruốc, ớt. Lu lu lại xin thm bạn hng cht cơm, muỗng nước hến, cht rau, cht khế,... Cứ xin thm như rứa, cho đến khi no bụng, đứng dậy, thở ra khoan khoi, bằng lng cho một ngy mới.

 

4- Trong thực tế, cơm hến được xem như một mn ăn của "hạng" bnh dn, rẻ tiền, thấp km. Cơm hến l một mn ăn bị hạ gi, người Huế cho l mn ăn hạ lưu. Trong cc mn ăn sng của người Huế trung lưu, khng c mn cơm hến. Trong mn ăn hng ngy của một gia đnh người Huế, cũng khng c mn cơm hến. Khng ai cất cng qua cồn sng sớm để mua một nhm hến, t nước hến về lm mn ăn gia đnh. Người bn cơm hến cũng khng c thi  quen gnh tới nh ring để bn, v chn cơm hến rẻ qu, khng bỏ cng. Cuối cng th cơm hến được xem l một phản nh, một phn cch giai cấp rất su của người dn xứ Huế. Ci cao ngạo, ci trn ci dưới, ci giấy rch phải giữ lấy lề n nằm su trong cch sống, trong ci biểu lộ, trong giọng ni, cch ni, trong cch ăn uống l vậy đ...

 

By chừ xa rồi. Xa hết rồi. Xa Huế, xa qu hương. Xa cả một nếp sống, một hương vị. Mn cơm hến ngy nay, trn đất lạ qu người, chỉ l sản phẩm của một hồi tưởng. M như c lần tui đ ni, qu khứ chỉ để hồi tưởng, c m để trở về. Qu khứ như một người yu cũ, năm mươi, su mươi năm trước, chỉ để nhớ, c m để thm một lần nắm bắt. Cho nn, mn cơm hến hm ni, nơi đất khch qu người chỉ l một hoi niệm qu khứ, một qu khứ được vẽ lại, một xut xoa được khơi dậy.

 

Gi trăng c sẵn lm sao ăn.

 

Cc Chị, ngy trước c ai, c khi m biết nấu cơm hến. Cc Anh, ngy nhỏ chắc khng ai c ci thm ăn một tộ cơm hến. Chừ sao lại muốn một chn cơm hến thiệt ngon! Chn cơm hến ngy nay chỉ l một gp nhặt, một  nối kết, một ước vọng trở về đu đ, một xt xa cho những vướng mắc. Của một qu khứ khng cn, nhưng chưa muốn bị mất đi. Hay một t vẽ lại, nhn xuống một chuỗi hnh bng đ mờ nhạt. By chừ đi m, về m.

 

Lm sao nấu được một chn cơm hến ngon, khi cồn hến vẫn lặng lờ xa mi bn nửa vng tri đất. Lm sao thấy lại cảnh sống cần lao qua những bn tay xc hến nứt nẻ, những o bn hng quang gnh trĩu nặng, trĩu nặng suốt cả một đời. Lm sao cn c được ci vị ngọt của tha nước hến, con hến nhỏ tan trong miệng khi khng cần nhai, nếm lại lt khế chua, nhm nhi cht ruốc mặn Nam ...

 

Hương đu rồi, vị đu rồi.

 

Lại nữa, nghĩ cho cng, cơm hến chỉ ngon cho những người biết đi, biết thiếu. Người,...từ lu khng biết đi, lm răng biết được mn ăn ngon.

 

 

Lm sao giết được người trong mộng

 

i chn cơm hến, như một ước mơ được ngoảnh nhn lại người của từ mun năm cũ, cho d cũng chỉ l để thấy cht hững hờ cn vương, cho lng được yn với nghĩ, ti vẫn yu em.

 

Từ Nguyn  N.V. Thuận.

July 7-20-2013

hx07-con hen

Cồn Hến

Mục Lục 99Độ Trang Nh YKHHN