Sợ

The only thing we have to fear is fear itself-FDR


Cuối tuần rồi, đại ca Vĩnh Chánh có nhờ ḿnh viết một bài về Tết. Ḿnh là một chuyên gia viết theo đơn đặt hàng nhưng gần đây ḿnh bị mắc bệnh sợ nên không tập trung viết lách được. Cũng nhờ bị bệnh mà ḿnh nghiên cứu và trở thành một “chiên da” về bệnh này. Hy vọng một năm mới bớt sợ hăi hơn cho ḿnh và mọi người dân Việt.

Sợ hăi là bản năng tự vệ giúp các loại động vật và người tiền sử thoát khỏi những loài thú ăn thịt hay những nguy hiểm khác. Cảm giác sợ hăi không phải là bất thường hay là dấu hiệu của sự yếu đuối mà biết sợ là một chức năng b́nh thường của bộ năo. Tuy nhiên đối với con người hiện đại ngày nay, đa phần nỗi sợ hăi là do trí tưởng tượng chứ ít khi là mối nguy hiểm thực sự cho bản thân. Các nhà khoa học cho rằng loài người là sinh vật sợ hăi nhất v́ có thể tự tạo ra sự sợ hăi trong đầu của ḿnh. Sự sợ hăi có thể được hiểu là nỗi lo sợ quá mức và kéo dài về những đối tượng, hay những t́nh huống, hoàn cảnh cụ thể nào đó, và nó trở thành nỗi ám ảnh, khiến người ta t́m cách né tránh những đối tượng, hoàn cảnh gây ra nỗi sợ hăi cho họ. Nh́n chung, sợ hăi được h́nh thành bởi sự phóng đại sự thật, bởi suy luận thiếu cơ sở về những thứ mà con người tiếp thu trong cuộc sống hàng ngày.

Image result for phobia

Sợ hăi một phần là do bản năng hay di truyền, một phần do tích luỹ kinh nghiệm từ cuộc sống, hoặc có thể do sang chấn tâm lư hay được dạy dỗ mà có. Người ta dùng 4F để nói đến phản ứng đối với sợ hăi? Freeze, fight, flight or fright. Freeze là cảm giác tê cứng chưa có suy nghĩ hay phản ứng ǵ trước tác nhân gây sợ hăi. Rồi ḿnh sẽ chọn là đương đầu hay trốn chạy (fight or flight). Trốn chạy có thể là bỏ chạy hay trốn vào các cuộc vui, các chất ma túy... Khi nỗi sợ hăi quá mức, con người sẽ bị hoàn toàn hoảng loạn (fright), không có phản ứng tự vệ hay bỏ chạy. Nhiều người có thể thêm faint (ngất xỉu). Ḿnh thấy phản ứng lư tưởng nhất là face and forward. Bác nào muốn thêm th́ xin mời nhưng nhớ dùng chữ F.

Sự sợ hăi do trí tưởng tượng thường gây tê liệt mà không có hành động ǵ. Tuy nhiên, sự sợ hăi thật sự nhiều lúc giúp con người có những hành động quyết đoán để vượt qua nguy hiểm. Trong chiến tranh, khi không c̣n đường lùi mà chỉ c̣n đường chết th́ đội quân sẽ trở nên hùng mạnh hơn bao giờ hết. Ngày nay sự sợ hăi chủ yếu là cảm giác hơn là những nguy hiểm thực thể, nhưng cơ thể con người vẫn không phân biệt được sợ hăi thật hay sợ hăi do tưởng tượng. Cảm giác sợ hăi làm tăng tiết các hormone như cortisol và adrenaline. Nếu t́nh trạng này kéo dài, không có biện pháp hóa giải thích ứng th́ người bệnh dễ bị rơi vào trạng thái stress nặng. Các hormone này sẽ tàn phá các cơ quan trong cơ thể.

Sợ hăi th́ có hàng trăm kiểu, khó mà đề cập hết được. Đa số con người ai cũng sợ bệnh tật, sợ già và nhất là sợ chết. Đàn ông sợ yếu, đàn bà sợ đàn ông… yếu. Đàn bà sợ già, đàn ông sợ đàn bà… già. Trẻ con sợ ma, người lớn sợ… người ta. Người da đen thường hay sợ các loài động vật nhiều hơn các chủng tộc khác, người da trắng sợ kim chích hay máu. Người Mỹ sợ khủng bố, người Nga sợ hàng tăng giá, người Hoa sợ sai nha, người Việt sợ nước… lạ.  

ảnh nỗi sợ,con người,sợ hăiNỗi sợ được nói nhiều nhất của đàn ông là sợ vợ. Dành trọn đời nghiên cứu về tâm lư, cha đẻ của nhà tâm lư học hiện đại Sigmund Freud vẫn thừa nhận không hiểu đàn bà muốn ǵ. Ḿnh th́ nghĩ đơn giản đàn bà chỉ muốn đàn ông phục tùng và làm nô lệ cho họ. Sợ vợ là một trong số ít những loại sợ không có hại mà c̣n có lợi:

Đàn ông sợ vợ mới ngoan
Không biết sợ vợ hoàn toàn là sai
Sợ vợ mới đáng mặt trai
Kính vợ mới có tương lai huy hoàng

Sợ vợ cũng có nhiều kiểu khác nhau. Hồi mới ra trường đi nhậu với đàn anh, mấy đứa choai choai ḿnh thiếu đàn bà nên đây là chủ đề tụi ḿnh ưa thích. Anh Quí đại ca của nhóm nói tụi bây c̣n sung nên hăng máu chứ anh bây giờ thấy vợ thức dậy nửa đêm th́ sợ lắm, vợ đụng chạm cứ giả vờ ngủ. Ḿnh đă đọc 100 loại sợ thông thường không thấy cái sợ này nên không biết nên gọi là ǵ. Các bác văn hay chữ tốt giúp đàn em gọi tên loại sợ này với.

goyaQui luật của tạo hóa là sinh lăo bệnh tử nhưng mà ai cũng sợ chết (fear of death or thanatophobia). Đây là nỗi sợ hăi lớn nhất của con người. Thơ ca nhạc họa cũng nhắc nhiều đến cái chết. Những vần thơ ám ảnh về cái chết như:

Maria! Linh hồn tôi ớn lạnh!

Run như run thần tử thấy long nhan

Run như run hơi thở chạm tơ vàng

(Ave Maria – Hàn Mặc Tử)

 

 

 

Saturn Devouring His Son - Francisco de Goya

 

Sợ lạ (fear of unknown or xenophobia) là sợ hăi những ǵ ngoài vùng an toàn của ḿnh. Sợ thay đổi (fear of change or metathesiophobia) là sợ rằng ḿnh không thể thích nghi với môi trường mới hay những nguy hiểm có thể chờ đợi ḿnh, chỉ thích những ǵ quen thuộc trong ṿng kiểm soát của ḿnh. Một chú ngựa non đứng một ḿnh trong một khu vườn nhỏ bao quanh bằng một hàng rào thấp bằng gỗ. Trông nó rất cô đơn với ánh mắt nh́n vào khoảng không vô định. Chỉ cần một bước nhảy là nó sẽ bước vào thế giới tự do rộng lớn phiêu lưu hấp dẫn hơn là những đống cỏ khô hàng ngày. Cái ǵ đă ḱm chân chú ngựa non để bằng ḷng với cuộc sống tẻ nhạt hàng ngày? Chú ngựa không dám thay đổi v́ sợ những rủi ro ngoài kia mặc dù hàng ngày chú vẫn mơ được làm ngựa hoang trên đồng cỏ xanh vô tận. Đa phần chúng ta thà chọn một cuộc sống tẻ nhạt nhưng an toàn hơn là một cuộc sống thú vị nhưng nhiều thử thách. Ḿnh biết đọc đến đây có bác sẽ chửi ḿnh ngu v́ nhiều bác đâu có sợ lạ mà c̣n thích nữa. Cái này gọi là thích của lạ.

Có người không những sợ cái lạ từ bên ngoài mà sợ ḿnh lạ với mọi người xung quanh. Trừ một số ít thích khác người, đa số chúng ta muốn lẫn trong đám đông v́ không muốn là đối tượng để người khác bàn tán hay ganh ghét. Cái này có thể bắt đầu từ cuộc sống bầy đàn ấm áp hay camouflage của một số loài vật. Khen hay chê cũng không dám tiên phong, phải nh́n qua ngó lại xem có ai như ḿnh không? Dù có ư kiến khác với đám đông nhưng cũng sợ không dám nói ra. Ưa thích và lựa chọn giống như sự ưa thích và lựa chọn của mọi người để khỏi bị xem là “không giống ai”. Cái này người Việt ḿnh bị hơi nhiều v́ trải qua một chiều dài lịch sử trong đó cái khác biệt nhiều khi phải trả giá đắt.

Phobophobia (fear of fear). Những người bị chứng rối loạn lo âu (anxiety disorder) hay cơn hốt hoảng (panic attack) có nguy cơ cao mắc loại sợ này. Ám ảnh sợ này thường đi kèm với sợ bệnh tật (fear of illness or nosophobia) hay bệnh tưởng (hypochondria). Nosophobia là ám ảnh ḿnh đang mắc một chứng bệnh cụ thể như ung thư hay tiểu đường, thường sinh viên y khoa những năm đầu có nguy cơ cao về ám ảnh này. Người bệnh tưởng thường rất chú trọng đến những thay đổi nhỏ trên cơ thể và cho rằng nguyên nhân là do một chứng bệnh nghiêm trọng nào đó rồi trở nên lo âu và ám ảnh về nó. Một người anh em của hai chứng bệnh này là cyberchondria do ảnh hưởng của thông tin về bệnh tật tràn ngập trên internet. Khi chúng ta chưa có đủ tŕnh độ th́ nhiều thông tin có thể làm ḿnh tẩu hỏa nhập ma. Nhiều người đọc thông tin về các loại thức ăn rồi ăn ǵ, uống ǵ cũng sợ. Muối th́ cao huyết áp, đường th́ gây tiểu đường, thịt làm tăng cholesterol, rau quả ô nhiễm gây ung thư. Ḿnh có anh bạn cùng sở ăn ǵ uống ǵ cũng sợ kiểu như thế. Cả sở đi ăn ông luôn hỏi ḿnh thức ăn này đồ uống kia có hại không, ăn nhiều có sao không? thấy ḿnh hút thuốc và uống bia rượu là ông sợ lắm, nói coi chừng bệnh tật chết sớm. Rồi mà chết thật mà người chết là ông. Ông chết do ung thư phổi khi mới ngoài 50 tuổi.

Sợ đủ thứ (pantophobia or fear of everything). Mụ vợ ḿnh đích thị là sợ đủ thứ. Làm ǵ chơi ǵ cũng cho là nguy hiểm và chết người. Mỗi ngày ḿnh nói với thằng con ḿnh đếm xem mẹ nó nói bao nhiêu lần nguy hiểm và chết. Vừa rồi cả nhà đi chơi tuyết, mỗi người ngồi trong một cái như cái thúng trượt dốc tuyết. Mụ vợ ḿnh nh́n người ngồi một ḿnh cũng nói nguy hiểm quá, hai ba người trượt cùng nhau th́ nói như thế là chết. Đi trên đường thấy xe chạy nhanh là mụ nói nguy hiểm quá, thấy xe dừng th́ nói dễ bị thằng khác đụng chết, thấy mấy người cưỡi mô tô là bảo rằng trước sau cũng chết. Ghế bên này ḿnh lái là ghế bên kia mụ cũng lái và đạp phanh như chơi tṛ điện tử. Mỗi lần mụ nói đến chết như vậy ḿnh và thằng con đều đồng thanh: chết liền, chết liền. Nhiều lúc ḿnh tức quá nói có cách không nguy hiểm là nằm trên giường thôi. Nhưng giường lại là nơi nguy hiểm v́ đa phần con người ta chết ở trên giường? Ḿnh bị đau bao tử đi nội soi thấy bị viêm và từ đó mụ không cho ḿnh ăn ớt, buổi sáng uống nghệ và nhiều loại thuốc khác nữa. Ḿnh theo chế độ đó mà ngày càng đau nhiều hơn. Một hôm ḿnh tức quá đôi chén nghệ, vứt đống thuốc vào thùng rác rồi ăn ớt nhiều và uống bia. Mụ vợ nói bị ḿnh nạt bảo rằng ăn rồi chết cũng được, sợ quá hóa đau, lấy độc trị độc. Thế mà từ đó hết đau thật. Chuyện này thật 100% đó các bác.

Thấy con gái người ta lớn lên th́ mụ sợ dùm cha mẹ chúng, nói con người ta ngây thơ dễ bị mấy thằng làm có bầu quá. Ḿnh có hai thằng con trai c̣n nhỏ ngày nào mụ cũng nói sợ lớn lên làm con gái người ta có bầu th́ khổ. Thằng nhỏ ḿnh về nhà nói chuyện tụi lớp nó không đứa nào thích bác Trâm v́ thế này thế kia là mẹ nó cảnh báo rằng không được bàn tán chuyện Trâm trên lớp v́ tụi ủng hộ bác Trâm có thể đánh đập ḿnh. Thằng lớn nói chuyện bác Bin Đen với ḿnh mụ cũng chận họng ngay v́ sợ bị khủng bố làm thịt. Ḿnh được tăng lương làm mụ bị mất ngủ mấy đêm không phải v́ mừng mà sợ tăng nhiều có đứa ganh tị. Cả năm nay mụ nhắc ḿnh đừng đ̣i sếp tăng lương nữa, tăng nhiều áp lực lắm.

Thế giới của mụ vợ ḿnh là một thế giới trong trắng tinh khôi trong khi thế giới của ḿnh là một đống hỗn tạp thượng vàng hạ cám. Gần đây mụ sợ ḿnh hay nói tục và chửi thề. Một lần ḿnh chửi đời là mụ nh́n xem thử có ai nghe không, mụ sợ công an qua đây bắt. Thường th́ con người ta hay chửi thề ở tuổi mới lớn và đa phần hết chửi ở tuổi trưởng thành khi nhận thấy cái đó không hay. Ḿnh chưa bao giờ nghe ba ḿnh chửi thề hay nói tục. Gần đây một anh bạn mà hơn 30 năm mới gặp lại nói chuyện với vợ ḿnh rằng anh thích chơi với ḿnh v́ ḿnh ngày xưa làm lớp trưởng mà hiền lắm. Vợ ḿnh nghe thế là tái mét mặt. Ḿnh là trường hợp lạ, bắt đầu chửi thề nói tục khi tóc đă bạc. Mỗi lần ḿnh gặp anh bạn này, vợ ḿnh phải ngồi bên để “chọt” v́ ḿnh quên hay kèm thêm loại ngôn ngữ đường phố. Ḿnh nói với vợ rằng ḿnh là đứa ăn nói trong lành nhất ở Mỹ này. Khi ḿnh đi volunteer ở các bệnh viện, nhiều bác sĩ nữ và sinh viên y khoa nữ chửi thề nói tục trong từng câu nói. Xem truyền h́nh Mỹ kênh nào cũng đầy rẫy những từ ngữ đó, mọi giới nói tục chửi bậy, nhất là chính trị gia. Những giới được cho là trí thức trong xă hội có vẻ sử dụng loại ngôn ngữ này c̣n sành hơn. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng chửi thề hay F-words làm giảm căng thẳng và là liệu pháp giảm đau hiệu quả.

Bệnh sợ béo (obesophobia/pocrescophobia or fear of gaining weight). Người mắc bệnh này dễ có xu hướng phát triển thành rối loạn ăn uống (eating disorders). Ám ảnh rằng ḿnh béo rồi nhịn ăn (anorexia nervosa) hoặc ăn vào rồi nôn ra (bulimia nervosa), dùng thuốc và tập thể dục quá mức. Một trong những người nổi tiếng chết v́ anorexia là Karen Carpenter của ban nhạc lừng danh một thuở.

Sợ người (fear of human or anthrophobia). Trong phần sợ các mối quan hệ quan hệ xă hội này, ḿnh muốn nói đến một trường hợp cụ thể là sợ bạn (fear of peers) sau đây. Thằng Tấn nổi tiếng học giỏi hồi c̣n học cấp ba cùng với chị họ ḿnh. Trong khi bạn bè đi xa hơn nhiều th́ nó đứng tại chỗ. Gần 30 năm nó không học hành hay làm việc, không vợ con chỉ ở nhà với mẹ già. Bạn bè ở SG đa phần khá giả nhớ đến Tấn ngày xưa học giỏi mua vé máy bay mời nó vào chơi một tuần. Mẹ nó kể từ ngày về lại Huế, thằng Tấn như người mất hồn không thiết ăn uống, hỏi ǵ cũng không nói, cứ ngồi một chỗ lẩm bẩm một ḿnh. Theo đứa con gần nửa thế kỷ, mẹ nó linh cảm điều chẳng lành. Mấy hôm trước ngày nó ra đi, bạn bè lớp cấp ba ở Huế hay gọi điện nói chuyện và đến nhà lấy số đo để may đồng phục chuẩn bị cho kỷ niệm 30 năm ngày tốt nghiệp. Mẹ thằng Tấn vui v́ thấy nó có vẻ phấn khởi hơn nhiều. Không ngờ đó là khoảnh khắc lóe sáng cuối cùng trước khi tắt hẳn. Sáng ngày họp mặt lớp, thấy thằng Tấn ngủ dậy trễ hơn b́nh thường, mẹ nó vào pḥng gọi nó th́ ngă khụyu. Thằng Tấn đă quyết định ra đi vĩnh viễn. Hôm làm đám ma cho thằng Tấn, bạn bè lớp đến viếng th́ ḥm nó đứt dây néo. Hôm đưa thằng Tấn về với cát bụi lúc sáng tinh mơ, tụi bạn thân mến đến tiễn đưa th́ néo đứt lần thứ hai. Mẹ nó phải lạy đám bạn rằng: “Tụi con có thương thằng Tấn th́ đừng đến tiễn đưa nữa để nó an ḷng ra đi.” Câu chuyện này ḿnh nghe chị họ của ḿnh kể v́ trong đám bạn ăn nhậu với thằng Tấn ở SG, chị luôn có mặt. Không biết chị ḿnh có quá lời không khi cho rằng chính đám bạn đă góp phần dẫn đến cái kết của thằng Tấn. Lúc ngồi nhậu đám bạn vô t́nh khuấy động ốc đảo vốn yên b́nh mấy chục năm của thằng Tấn.

Image result for anthrophobiaThằng th́ khoe mới được phong tặng PGS. Đứa th́ nói tuần trước đi ăn cưới con đại gia Bê, đứa th́ xin lỗi ra ngoài nghe điện thoại rồi vào nói anh Thăng Bí Thư vừa gọi điện rủ mai đi nhậu. Thằng đi tuyên bố rằng bây giờ con cái phải cho đi Mỹ học và khoe hai đứa con học ở Mỹ. Nó c̣n nổ đích thân bác Trâm đánh xe ǵ đó thiệt dài đến tận nhà đón đứa con 12 tuổi đi ăn tối. Nói có sách mách có chứng, nó cho tụi bạn coi cái bằng khen có chữ kư của bác Trâm trong cái Iphone Tàu. Thằng th́ khoe h́nh hôm trước mới đi du lịch Dubay với diễn viên Angela FT múp ơi là múp. H́nh như đứa nào cũng nghĩ đây là cơ hội để tụi bạn biết về sự vĩ đại của ḿnh không th́ uổng công lắm, tàn cuộc nhậu mà tụi nó không sợ ḿnh th́ phí lắm. Thằng Tấn như người mới tỉnh mộng sau một giấc ngủ dài 30 năm, mọi sự quá choáng ngợp với đầu óc thiếu niên trong h́nh hài một gă trung niên. Nếu tỉnh táo hơn, thằng Tấn có thể vui v́ ḿnh có cái mà bạn bè không có. Đó là sự ung dung tự tại, không phải lo nghĩ ǵ. Nó không biết rằng anh Bê một ngày thất thế sẽ bị thui, anh Thăng nếu không bị giáng th́ cũng… thăng thiên. Một ngày hết đô la th́ Angela cũng bay xa.

Ḿnh th́ theo đường lối trung dung, không chỉ trích bạn bè hay hănh diện khoe khoang về những ǵ ḿnh có. Bỏ qua đạo đức giả, th́ suy cho cùng đó cũng là mục đích sống của nhiều người trong chúng ta. Một trong những nhu cầu quan trọng của con người là được công nhận, được ngưỡng mộ, và làm đứa khác… khiếp sợ. Tuy nhiên nếu mục đích của các cuộc họp mặt chỉ chừng đó thôi th́ đừng gặp nhau là hơn. Nhạt lắm! Cái này xin được gọi là hiếp dâm cảm xúc v́ chỉ mỗi ḿnh sướng thôi. Ḿnh khuyến khích sự cân bằng, tức là đôi bên đều sướng. Mỗi khi gặp bạn bè cũ, câu chuyện ḿnh nói đến nhiều nhất là nhắc đến những kỷ niệm xưa và hỏi han hoàn cảnh của mỗi người nhất là các bạn ít nói hay chưa được ḥa đồng với lớp v́ nhiều lư do khác nhau. Cuộc đời mỗi người là một câu chuyện và theo ḿnh không có câu chuyện nào hấp dẫn hơn câu chuyện nào. Ḿnh hay nói với thằng con lớn của ḿnh rằng người nào cũng cho câu chuyện đời ḿnh là thú vị và ly kỳ nhất như trong truyện cười của Aziz Nesin. Ḿnh đặt tên cho bệnh này là “bệnh sợ người khác không sợ ḿnh” (ḿnh cố gắng đặt tên tiếng Anh mà chưa đặt ra, các bác giúp ḿnh với.)

Cô em gái ḿnh kể chuyện lớp cô họp mặt 20 năm ra trường. Chương tŕnh hoành tráng là show diễn của một số người được cho là thành công. Thực ra những câu chuyện của các bạn đáng để học hỏi. Những người đă vượt khó vươn lên, nỗ lực không ngừng để thành công. Thành công không bao giờ là dễ, đáng để hănh diện và được tuyên dương. Ḿnh không thiên vị nhưng vẫn có phần cảm kích các bạn có hoàn cảnh khó khăn vẫn đến được với lớp và vui mừng khi biết họ an ḷng với cuộc sống của ḿnh. Cô em nhà ḿnh ngày xưa thuộc loại học giỏi cũng tự tin nói về câu chuyện của ḿnh. Cuộc đời cô không chức tước, không thăng tiến, không nhà cao cửa rộng. Hơn hai mươi năm ngày lo ba bữa cho chồng con. Nhà trả góp, xe trả góp, nhiều vật dụng trong nhà c̣n trả góp và hàng ngày cũng đang trả góp cuộc đời. Riêng cái cuối cùng là b́nh đẳng, sang hay hèn ai cũng phải trả góp từng tháng, từng năm cuộc đời hữu hạn của ḿnh.

Related image

Gelotophobia (fear of being laughed at) là bệnh sợ người ta cười ḿnh hay sợ người khác coi thường ḿnh. Ḿnh tự chẩn đoán mụ vợ ḿnh (và nhiều bà vợ khác) mắc một biến tướng của bệnh này. Đó là: sợ người khác cười chồng ḿnh. Xin được nói thêm là cái mặt thớt của ḿnh làm ḿnh trông có vẻ ngu hơn nhiều so với cái ngu trong đầu ḿnh. Một cô người yêu cũ của ḿnh nói thế, mà ḿnh thấy phát kiến này hay. Nhờ vậy mà đi đâu ḿnh cũng được các bác khôn ngoan dạy dỗ tận t́nh trong lúc mụ vợ ḿnh chỉ thích ḿnh làm thầy người khác.

Cách đây mấy năm lúc c̣n thất nghiệp, thỉnh thoảng ḿnh tụ họp ăn uống ca hát ở nhà một người bạn mới quen. Mụ vợ ḿnh khoái nhất là khoản ḿnh hát to và hay được vỗ tay nhiều nhưng các thứ khác th́ không. Khi anh em biết ḿnh mới từ VN sang hỏi ḿnh làm ǵ, vợ ḿnh chẳng có ǵ hănh diện nên mới ăn mày dĩ văng, nói rằng chồng mụ là bác sĩ. Một anh bạn hỏi sao không học lấy lại bằng, rồi anh chỉ ḿnh cách thi lấy bằng lại như thế nào. Anh cũng không quên nhắc nhở rằng việc này khó lắm, ai phải thiệt giỏi và kiên nhẫn mới được. Ḿnh thưa với anh cả hai cái đó ḿnh đều không có, hai cái ḿnh có là thích beer và boobs. Về nhà mụ vợ nổi tam bành v́ ḿnh đă làm mất mặt mụ. Người Huế ḿnh sợ mất mặt hơn mất tiền. Mụ hỏi tại sao ḿnh không khoe thành tích USMLE. Ḿnh cười hỏi mụ để làm ǵ, có ai trả tiền cho ḿnh không?

Trong nhóm bạn đó có một anh xưng là luật sư tên Tài. Anh biết ḿnh mới qua nên mặc định cho rằng không rành tiếng Mỹ, anh chỉ cho ḿnh cách học tiếng Mỹ để mau giỏi cỡ như anh. Nào là chịu khó nói nhiều, đừng ngại nói sai, đi đâu cũng phải chỏng tai nghe lén người khác nói ǵ. Vợ ḿnh nghe tức lắm, chọt chọt ḿnh nói sao không nổ điểm thi Toefl cho nó bổ ngửa. Ḿnh hỏi vợ rằng có được trả tiền ḿnh theo điểm không? Ḿnh đang thất nghiệp nên có lấy chứng chỉ phiên dịch để kiếm chút tiền lẻ. Chừng một tháng sau buổi nhậu, sáng sớm ḿnh nhận tin nhắn yêu cầu vào bệnh viện gần đó càng nhanh càng tốt để dịch cho một ca cấp cứu. Ḿnh chạy vào pḥng th́ thấy anh Tài đang đứng bên giường người mẹ già. Một y tá đang đặt catheter vào tĩnh mạch trung tâm. Cô y tá nói rất mừng khi biết ḿnh là người phiên dịch. Người ta hỏi bệnh và giải thích với người nhà sẽ làm ǵ cho bà cụ. Người Mỹ thật rảnh, cần người nói tiếng Mỹ như Pháp nói lại cho người giỏi tiếng Mỹ, cũng nhờ vậy ḿnh mới có việc làm. Anh Tài trông hơi mắc cỡ, anh nói từ chuyên môn y khoa anh không rành. Sau đó những lúc ḿnh đi nhận dịch ở ṭa án là cứ sợ gặp lại anh luật sư Tài, khi đó không biết ăn nói sao.

Một buổi tối ḿnh được gọi vào bệnh viện gấp để dịch cho một cụ ông nhập viện cấp cứu đó khó thở. Đưa cụ ông vào cấp cứu có cụ bà và người con trai lớn. Khi ḿnh vào th́ bác sĩ đă khám bệnh nhân rồi nên ḿnh chỉ dịch cho một cô y tá và một cậu kỹ thuật viên trẻ. Họ cho cụ ông thở oxy rồi tiêm hai mũi thuốc vào đường truyền ở cẳng tay phải. Một lúc sau cụ ông khỏe hơn và bớt khó thở. Anh con trai lớn hỏi chuyện ḿnh làm nghề này lâu chưa, có học ǵ ra không? Ḿnh nhỏ nhẹ thưa rằng không học ǵ hết mới đi làm nghề này. Ánh mắt anh ta lóe lên sự thương cảm. Anh ta nói anh làm kỹ sư mấy chục năm và nói được 7 thứ tiếng, hồi c̣n ở trại tị nạn trên đất Hồng Công mấy chục năm trước anh đă làm thông dịch viên cho UN. Lúc cậu kỹ thuật viên vào cố định lại đường truyền do chảy máu nhiều, cụ bà hỏi cậu ta rằng cụ ông bị bệnh ǵ, cậu kỹ thuật viên thưa rằng không trả lời được và bác sĩ sẽ là người trả lời câu hỏi đó. Anh con trai nói với ḿnh có chừng đó mà không biết, phán rằng ba anh bị amonia. Anh nhắc đi nhắc lại mấy lần với ḿnh và thấy mặt ḿnh đờ ra như ngỗng đực. Anh bảo ḿnh làm nghề này nên t́m hiểu thêm về bệnh tật để ai hỏi c̣n biết trả lời. Nh́n vào cái mặt đầy lép vế chịu trận của ḿnh, anh tỏ ra thương cảm, c̣n đem cà phê mời ḿnh. Về nhà ḿnh vui vẻ kể với vợ làm quà, mụ tức lắm la ḿnh sao không dạy cho anh ta một bài học. Ḿnh nói với vợ ḿnh chỉ làm đúng phần việc ḿnh, không thêm không bớt. Ai có nói đúng nói sai là việc của người ta, không ảnh hưởng đến ḿnh. Có đụng chạm chăng th́ chỉ đụng đến cái tôi của ḿnh thôi. Mấy chục năm trước ai đụng cái tôi của ḿnh là mệt chuyện, nhưng bây giờ cái mà ḿnh không để ai đụng được là tờ iên tiên huyền. Ngày xưa ḿnh trai trẻ đầu đội trời nên dễ ngă. Bây giờ ḿnh nằm rồi nên không ngă được nữa. Ḿnh nói với mụ vợ ḿnh đi làm việc kiếm tiền chứ không để hơn thua, gây gổ rồi đem tức giận về nhà, có thêm được đồng nào đâu. Vả lại người ta khi thấy địch thủ của ḿnh yếu quá th́ chuyển qua thương hại, không ai c̣n muốn hơn thua khi đối thủ đă buông súng. Người ta sẽ thấy sướng v́ sức mạnh của họ và ḿnh cũng thấy sướng v́ đă làm cho người khác sướng.

Cách đây mấy hôm cả nhà ḿnh đi dự đám cưới con gái một người hàng xóm. Bàn ḿnh ngồi ở trong góc phía cuối pḥng. Đến lượt cô dâu chú rể đến cảm ơn và chụp h́nh, mỗi bàn cử một đại diện đáp lễ. Ḿnh ngồi ngoài nên mọi người đề nghị ḿnh đại diện bàn. Hai anh mặt mũi sáng láng ngồi đối diện hỏi ḿnh làm được không, ḿnh trả lời hên xui. Anh ngồi đối diện có vẻ rất học thức mà về nhà vợ ḿnh cứ tấm tắc sao lại có người như vậy trên hành tinh này. Thấy mặt ḿnh đơ ra anh trấn an ḿnh rằng dễ thôi mà, chỉ cần nói một vài câu đại loại như abc. Khi đứng dậy, ḿnh quên mất lời … bác dạy mà chúc đôi trẻ có một đêm động pḥng thành công. Cũng may hai đứa Mỹ con cười híp mắt, nói: “Cảm ơn, bác vui tính quá”. Vợ ḿnh coi bộ hơi quê nên chống chế ḿnh đây từng là MC của YKH. Vợ ḿnh muốn ḿnh xuất hiện ở đâu cũng thật “oai dằn” làm mọi người khiếp sợ mà ḿnh th́ không gồng được. Cái mặt ḿnh thấy ngu bẩm sinh rồi khó mà làm khác được.

Related imageSẽ thiếu sót nếu nói về sợ hăi mà không đề cập đến quan điểm của Phật giáo về điều này. Phật giáo có hẳn một phần về kinh sợ hăi và khiếp đảm (Bhaya Bherava Sutta or The Discourse on Fear and Terror). Theo Phật giáo, nguyên nhân sâu xa của sự sợ hăi là đó tâm chấp ngă, do nhận thức sai lầm của con người. V́ chấp ngă, v́ nhận thức và tư duy theo đường hướng sai lầm khiến cho ḷng vị kỷ, tâm tham luyến, sân hận càng ngày càng lớn mạnh. Cuộc sống là vô thường, tất cả mọi sự vật hiện tượng trong thế giới này đều biến đổi không ngừng. Con người không thể nào kiểm soát và làm chủ hết được trong tất cả các t́nh huống, hoàn cảnh sống. Chính v́ không làm chủ được, không kiểm soát được, lại không muốn mất đi những ǵ người ta yêu thích, những ǵ người ta đang sở hữu, và không muốn cái ngă của ḿnh bị tổn thương cho nên sợ hăi.

Hiểu rơ về căn nguyên của sợ hăi giúp ích cho việc hóa giải chúng. Giáo lư nhà Phật và tâm lư học hiện đại gặp nhau ở các phương pháp chế ngự sự sợ hăi này. Bắt đầu bằng thay đổi nhận thức với các liệu pháp tâm lư như CBT nhằm sửa đổi các tư duy lệch lạc hay Đạo Phật gọi là thiếu hiểu biết. Hiểu các qui luật vô thường, vô ngă,… của cuộc sống và thực hành tu tập sẽ giúp tâm trở nên thanh tịnh, ít bị đảo động bởi những tham ái, chấp ngă… Thay v́ trốn chạy th́ chúng ta tiếp cận với các đối tượng gây sợ hăi bằng liệu pháp flooding, hay systemic desensitization nhằm làm quen với chúng và không c̣n thấy sợ nữa. Đức Phật đă thực hành flooding bằng cách ngồi thiền ở khu rừng hoang vắng trong những đêm không trăng. Đức Phật cũng dùng phương pháp tương tự systemic desensitization để hoá giải những nỗi nợ hăi khởi lên do tâm tham lam. Ngài đă dạy thực hành pháp bố thí. Khi tâm hạnh bố thí được lớn mạnh th́ tâm tham lam sẽ bị yếu đi. Thiền là một phương pháp quan trọng trong thực hành Đạo Phật và gần đây được sử dụng như là một trị liệu tâm lư hữu hiệu để chế ngự các vấn đề trầm cảm, lo âu, và sợ hăi.

Tóm lại, sợ hăi là bản năng sinh tồn của con người b́nh thường. Sợ hăi không có ǵ là xấu, bác Trâm cũng nhờ trốn quân dịch mà mới có ngày làm tổng thống Mỹ, nếu không có thể bỏ mạng ở Việt Nam rồi. Tuy nhiên sợ hăi một cách thái quá, ám ảnh về những thứ không thực sự nguy hiểm là sự sợ hăi bệnh lư. Nỗi sợ hăi của từng cá nhân có thể điều trị được bằng các trị liệu tâm lư hay bằng thuốc. Nỗi sợ hăi bao trùm cộng đồng sẽ là một năng lượng cộng hưởng xấu làm tê liệt sự năng động sáng tạo của xă hội, biến toàn dân thành bầy cừu ngoan ngoăn. Nhiều chú cừu c̣n khoe ḿnh là khôn ngoan và thức thời. Đó chỉ là lư luận của cừu, người khôn ngoan là người hiểu rơ bản chất của sự sợ hăi và đối diện với chúng. Đó là cách tốt nhất để vượt qua sợ hăi và tiến lên.

 

Nguyễn Thanh YKH-29

 

     *** Trở về mục lục 99Độ:  http://ykhoahuehaingoai.com/99do/99doIndex.htm

                       Trang nhà:  http://ykhoahuehaingoai.com/index.html